http://mbl.is/mm/frettir/innlent/2010/08/17/sundlaugin_haekkar_um_112_milljonir/

Fyrir það fyrsta er stórskemmtilegt, og fyndið, að Álftanes þurfi að borga meira fyrir þessa sundlaug. En burtséð frá því – þá er dómurinn fáránlegur.

Til hvers gerir fólk eiginlega samininga? Það er eitt ef hlutar samnings eru dæmdir ólöglegir (til að mynda vísitölutenging við erlenda gjaldmiðla, eða ef við gerum samning um sölu á landa) en í þessu tilfelli er talað um forsendubrest út af því að verðbólga var meiri en menn gerðu ráð fyrir. Semsagt, ef ég er launþegi og ég sem um ákveðin laun en svo verður verðbólga miklu hærri en ég gerði ráð fyrir – er þá forsendubrestur og ég fæ launahækkun? En hvað ef ég keypti mér hús á verðtryggðu láni (í ISK) en svo varð verðbólga miklu meiri en ég gerði ráð fyrir… fæ ég þá afslátt?

steikt.

Kauprétturinn er útfærður á einfaldan hátt. Eftir 5 ár má ég kaupa 1.000 bréf á gengi dagsins í dag (segjum 20kr hvert bréf). Ég get því lagt út 20.000kr eftir 5 ár til að kaupa hlutabréfin, en auðvitað geri ég það bara ef þau hafa hækkað í verði. Til dæmis ef bréfin hafa hækkað í 25kr þá kaupi ég 1.000 bréf á 20.000kr en get svo selt þau á 25.000kr – ég hef grætt 5.000kr.

Svona kaupréttarsamningar voru mjög vinsælir, því þarna er stjórnendum umbunað fyrir hækkun á mörkuðum (það er efni í aðra ritgerð hvort kaupréttir skapi principal agent problem) og margir telja að þetta sé góð leið til að veita starfsmönnum og stjórnendum hlutdeild í auknum hagnaði hluthafa.

En nú er vandamál – þessi kaupréttur skapar skattbyrði. Samkvæmt verðmati kauprétta þá er þessi réttur einhvers virði – þó enginn peningur hafi verið færður á reikninginn minn, þá var verið að færa mér verðmæti. Ef við ímyndum okkur að ég hafi ekki bara verið bankamaður, heldur bankastjóri og þessir kaupréttir voru ekki  1.000 heldur 1.000.000 þá verður skattbyrðin allt í einu frekar þung. Jafnvel svo þung að launin mín duga ekki til að borga skattinn, og þá þarf ég að taka lán.

- hvað gera bændur þá?

Við finnum upp eitthvað annað tæki sem hefur sömu útkomu fyrir mig, en myndar litla sem enga skattbyrði.

Hvað ef mér er veitt lán til að kaupa bréfin strax í dag? – þá græði ég ef bréfin hækka í verði, og ég þarf ekki að borga skatt því lán myndar ekki skattskyldu.

… jú, þetta gæti gengið en því miður er komið nýtt vandamál. Allt í einu skulda ég 20milljónir, sem ég þarf að borga sama hvernig árar. En bændur deyja ekki ráðalausir, við leysum þetta nýja vandamál á einfaldan hátt. Við færum lánið í dótturfélag og ákveðum að eina veðið fyrir láninu séu bréfin sjálf – þannig að ef hlutabréfaverð fellur, þá getur bankinn bara gengið að bréfunum og þetta er allt í dótturfélagi þannig að ég hef enga ábyrgð. Vandamálið er leyst – mér voru færð verðmæti, en engin skattbyrði myndaðist. Svít!

Auðvitað getur bankinn reynt að halda því fram að þetta hafi ekki verið verðmætaflutningur, en lítum á staðreyndir málsins. Bankinn veitir lán en tekur hlutabréfaáhættu í staðin (einu veðin fyrir láninu eru bréfin sjálf og þetta er geymt í dótturfélagi). Í slíkum strúktúr er alveg ljóst að vaxtaálag þarf að endurspegla áhættuna – sem reiknast út frá sveiflum hlutabréfanna. Greiðslugeta skuldara er alveg óviðkomandi áhættu því strúktúrinn tryggir að hann mun aldrei borga ef verðmæti bréfana fellur undir skuldabyrðina. Þessi lán hefðu því átt að vera með vöxtum sem voru nær yfirdráttarvöxtum en ekki LIBOR plús smá álag (reyndar breytist málið ef ég legg fram eigið fé sem tryggingu, en í þessu ímyndaða dæmi geri ég það ekki).

Í fyrra dæminu (kaupréttur) eru verðmætatilfærslan metin með kenningum um verðmæti valrétta (Black Scholes og félagar), en í síðara dæminu er verðmætatilfærslan mismunur á þeim vöxtum sem ég fékk (Libor + álag) og þeim sem ég hefði átt að fá (yfirdráttarvextir). Ef við gefum okkur að yfirdráttarvextir séu 15% og Libor sé 2.5% og lánið mitt var með 250punktar í álag… þá er mismunurinn (15%-2.5%-2.5%) = 10% sem mér var gefið (greitt).

Hagfræðilega er ekki hægt að flýja þessa staðreynd – það er ekki hægt að flytja verðmæti á milli aðila þannig að núverandi verðmæti séu 0 en að vænt framtíðarverðmæti séu mikil. Meiraðsegja Happaþrenna hefur 100kr núvirt verðmæti. Ef vinnuveitandi ákveður að borga mér Happaþrennu í laun, þá myndast 100kr skattstofn (í Happaþrennudæminu lít ég framhjá að skattalög gætu mögulega leyft 100kr gjafir án þess að mynda skattskyldu – hlutabréfakaup uppá tugi milljóna eru kláralega yfir öllum slíkum mörkum).

Eru lán með þessum strúktúr ekki skattsvik? Mér voru færð verðmæti að launum í tengslum við störf mín hjá bankanum, en ég borgaði aldrei skatt. Það er alveg sama þó verðmætin hafi síðar orðið að engu. Til samanburðar mætti ímynda sér að starfsmenn fengu hlutabréfin afhent. Þeir þurfa að borga skatt við afhendingu, en síðarmeir gæti hlutabréfaverðið fallið niður í núll (það tap geta þeir mögulega dregið að einhverjum hluta frá öðrum skattskyldum).

Fjölmiðlar virðast einblína á að þessi lán hafi verið veitt til að halda uppi hlutabréfaverði bankanna – það má vel vera að slíkar samsæriskenningar séu réttar. En ekki gleyma því hvernig lánin byrjuðu, þetta var allt gert til að losna undan skatti sem hefði myndast við kauprétti.

Þessi orð féllu í skoðunarferðinni um Mumbai. Við vorum þrír í för, leigðum okkur litla rútu ásamt fararstjóra, og það var keyrt út um borgina. Ég hélt að fátt kæmi mér á óvart þessa daganna, en ég hafði rangt fyrir mér.

Hauslausar rottur, nakin börn á miðri götu og mannslík – þetta var skoðunarferðin um Mumbai.

Auðvitað hafði maður séð þetta allt í blöðum og sjónvarpi, en það er talvert annað að sjá þetta berum augum. Sjónvarp sýnir illa útbreiðslu fátæktarinnar. Sjónvarpið sýnir ekki hundruðir milljóna manna undir fátæktarmörkum. Í Mumbai býr fólk á hverri einustu götu – mannmergðin er ómælanleg, og út um allt eru börn að biðja um pening. Þegar lítill strákur á aldur við Þórarinn Orra stendur við hliðina á bílnum, í nærbuxum einum klæða og setur fingurna upp að munnium í von um pening – þá finnur maður ákveðna nálægð við fátæktina sem sjónvarp nær aldrei.

Ferðin var upplifun og lærdómsrík.

Annar hápunktur var að skoða húsið hans Ghandi. Þar sáum við herbergið hans, ásamt bréfaskriftum við ýmsa leiðtoga og safnið sýndi vel hlutverk Gahndi í sjálfstæðisbaráttunni. Þó var eitt bréf sem greip athygli mína sérstaklega – það var sent til Hitler.

Dear friend,

Friends have been urging me to write to you for the sake of humanity. But I have resisted their request, because of the feeling that any letter from me would be an impertinence. Something tells me that I must not calculate and that I must make my appeal for whatever it may be worth. It is quite clear that you are today the one person in the world who can prevent a war which may reduce humanity to the savage state. Must you pay that price for an object however worthy it may appear to you to be? Will you listen to the appeal of one who has deliberately shunned the method of war not without considerable success? I anticipate your forgiveness, if I have erred in writing to you.

                                                I remain,

                                         Your sincere friend,

                                                    M. K Gandhi.

Þar á eftir skoðuðum við Tower of Silence, þar sem meðlimir Parsi trúar leggja félagsmenn sína til hinstu hvílu. Líkin eru sett út sem fæði fyirir hrægamma því að vatn, eldur og jörð eru heilög efni sem má ekki nota til að brjóta niður líkamsleyfar. Þess vegna fá fuglarnir góðan mat. Þetta leiðir auðvitað til leiðinlegra hliðarverkana svosem hrægammar á sveif um ákveðn svæði í borginni.

Að heimsækja Indland (réttar að sagt Mumbai, því ég get ekkert fullyrt um aðrar borgir) var miklu meira kúltúrsjokk en að heimsækja Kína, því þar er fátæktin falin túristum. Mig grunar að Kommúnistaflokkurinn hafi ákveðið á flokksfundi fyrir Ólympíuleikana 2008 að betl og götubúseta í Peking væri refsiverð með lífláti – og þar með er málið leyst. Ekkert fólk á götunni.

Í flugvélinni frá London til Íslands var líka sláandi munur á fyrra umhverfi – í stað þess að sjá börn á götunni, þá voru 3 stelpur (5-10 ára gamlar) á Saga Class. Ég hef ekki séð þetta áður, og fussaði nokk þegar ég settist niður – hvaða fólk kaupir business klass miða handa börnunum sínum?

Þegar við lentum í Keflavík þá sá ég loksins pabba stelpnanna sem svaraði fyrri spurningu. Samt ég var reyndar ekki alveg viss svo þegar við biðum eftir töskunum stóðst ég ekki mátið að renna augunum í átt að merkimiðanum sem staðfesti fyrri grun – enginn annar en “E. Clapton” (eins og miðinn sagði).

Össur Skarphéðinsson minntist á þetta í skriflegri yfirlýsingu á ríkjaráðstefnu í Brussel þann 27 júlí 2010. Í íslenskri þýðingu yfirlýsingarinnar segir – “Við höfum háð harða baráttu til að öðlast yfirráð yfir auðlindinni innan efnahagslögsögu okkar”

Við fyrsta yfirlestur þá finnst manni að þetta sé augljóst. Yfirráð gefur til kynna að viðkomandi ráði yfir umræddri eign. En málin flækjast þegar viðkomandi er heil þjóð, og eignin hefur í eðli sínu miklar takmarkanir á nýtingu, framsali, tíma osfrv.

Það er nauðsynlegt að skilgreina hvað yfirráð þýða – því annars mun aldrei skapast sátt um aðildarviðræður… fólk mun hafa mismunandi hugmyndir um réttindi og skyldur, og á endanum verður til stór hópur andstæðinga og fylgjenda sem hafa ranghugmyndir um mögulegt afsal réttinda. Umræðan um yfirráð er farin að minna mig á umræðuna um þjóðernisást (e. patriotism) í Bandaríkjunum á Bush tímabilinu – og þegar einhver umræða er komin á Bush stigið, þá er hún í ruglinu.

Það er rétt að taka fram að ég hef enga skoðun á inngöngu í ESB. Ég veit ekkert hvort aðild að ESB mun auka hagsæld á Íslandi, en það er samt rétt að taka fram tvö atriði sem geta mögulega skekkt mína sýn á samningaferlinu. Í fyrsta lagi bý ég í Bandaríkjunum og sé hagkvæmni (og galla) þess að vera hluti af sterku ríkjabandalagi, og í öðru lagi þá er ég atvinnu-samningamaður (hér vil ég minna á að atvinnu-eitthvað hefur ekkert endilega gæði í för með sér, það þýðir bara að viðkomandi fær tekjur af starfinu ). Starf mitt felst í því að skapa ný tækifæri og leysa vandamál með samningum. Eins og skurðlæknirinn, þá kann að vera að fyrsta lausnin sem mér dettur í hug sé að skera sjúklinginn – þegar hann þarf bara vítamín. En burtséð frá þeirri greiningu, þá ákvað ríkisstjórnin að trilla sjúklingnum inn á skurðstofu, svæfingin er farin að virka – og þá þýðir ekkert að rífast um vítamín. Það skiptir mestu máli að aðgerðin gangi vel. Þó ég velji skurðaðgerð sem myndlíkingu, þá er þetta tiltekna samningsferli mun þægilegra en skurðaðgerð – við munum kjósa í lokin hvort aðgerðin gekk vel, og ef almenningur er ekki sáttur… þá átti aðgerðin sér aldrei stað. Í versta falli þá minnkar atvinnuleysi á Íslandi í 3 ár á kostnað ESB.

En aftur að yfirráðum…

Eitt af því sem skiptir miklu máli í upphafi samninga er að skilgreina nákvæmlega hvað er verið að semja um. Hvernig eru hugtök skilgreind, og hvar er rammi samningana dreginn. Mér er því spurn, hvað þýðir yfirráð og eru allir sammála um skilgreininguna?

Tökum nokkur dæmi:

1) Selja fótbolta. Að selja boltatuðru er mjög þægilegt dæmi um hreina eignatilfærslu. Eftir sölu (og fulla greiðslu) á boltanum hafa öll réttindi boltans færst á nýjan einstakling. Að því gefnu að boltinn hafi verið í eðlilegu og upplýstu gæðaástandi, þá eru litlar sem engar kröfur sem nýr eigandi getur gert á hinn fyrri við slys. Einnig getur eldri eigandi ekki gert miklar kröfur á notkun boltans eftir sölu. Í þessu dæmi er orðið “yfirráð” mjög lýsandi.

2) Kvótakerfið. Hérna er dæmið nokkru flóknara. Ríkið hefur útdeilt kvóta sem hefur í för með sér veiðiréttindi, en veiðiréttindin eru einungis hlutfall af heildarréttindum. Við skulum setja til hliðar hvernig kvótanum var útbýtt í upphafi, og skoða bara stöðuna eins og hún er í dag. Kvótaeigendur hafa vissulega réttindi, og það má segja að þeir hafi yfirráð yfir því hvar, hvenær og hvernig þeir veiða – innan lagaramma, sem aftur setur þeim leikreglur um það hvar, hvenær og hvernig þeir mega veiða. En innan rammans hafa þeir yfirráð – en að sama skapi hefur ráðuneytið yfirráð því veiðiheimildir eru endurskoðaðar, og Alþingi hefur yfirráð því réttindi og framsal kvóta er skilgreint í lögum. Þessu til viðbótar eru mörg sjávarútvegsfyrirtæki á grafarbakkanum, fjarstýrt af erlendum kröfuhöfum á tortólaeyjum sem eiga tilkall til hvers einasta hagnaðareyris um ókomin ár. Þetta eru aðstæður þar sem margir aðilar hafa réttindi, nokkrir hafa skyldur – og réttindavefurinn er á allt of háu flækjustigi til að við getum notað orðið “yfirráð” til að lýsa réttindum eins aðila.

Í mínum huga er orðið “yfirráð” mjög slæmt slæmt orð (og forræði er álíka slæmt). Þetta orð gefur til kynna dæmi nr. 1 hér að ofan, þegar reyndin er miklu nær dæmi nr. 2. Síðara dæmið var alls ekki tekið sem víti til varnaðar – sem bölsýn sem við eigum að forðast, heldur til að lýsa eðlilegu viðskiptaumhverfi. Fyrirtæki verða til, þau fá hluthafa, lán, starfsmenn og viðskiptavini – sum þeirra deyja, önnur lenda í öndunarvél en vonandi munu flest blómstra. Ég trúi því að sem mest frelsi í viðskiptum leiði til hagkvæmi sem við getum ekki miðstýrt (kínverski kommúnistaflokkurinn er reyndar ósammála mér). Að sjálfsögðu verður að setja leikreglur s.s. stöðva markaðsmisnotkun og lágmarka skaða þjóðfélagsins þegar einstök fyrirtæki fara á hausinn (þetta er efni í annan póst) – en að öllu jöfnu þá eru hæfastir til reksturs sem hafa frelsi og beinan fjárhagslegan kvata.

Hvaða réttindi skipta máli?

Að ýta orðinu yfirráð til hliðar leysir ekkert vandamál, það er bara byrjunin. Það þarf samt að skilgreina hvernig við viljum skipta réttindum á milli Alþingis, ráðuneyta, Evrópusambandsins, bænda, orkuframleiðenda og kvótaeigenda – svo nokkur dæmi séu nefnd.

Tökum sem dæmi orkugeirann. Ég vil líta á nokkra lykilþætti, og skoða þá með tilliti til þess hver á að taka ákvörðun? Ég er ekki að leyta að svari við þessum spurningum, heldur einungis ákveða hver skal svara þeim.

1. Orkuverð. Er þetta eitthvað sem við viljum setja í sjálfsvald hvers fyirirtækis? Á venjulegum markaði myndi ég segja hiklaust já, en orkufyrirtæki hafa marga eiginleika náttúrulegrar einokunar (e. natural monopolies) sem þýðir að það verða mjög fáir aðilar á markaðinum, og fákeppni á hverju svæði. Þetta getur leitt til mjög hás orkuverðs, jafnvel þó samkeppni sé opin öllum þá er kostnaður við að byrja nýtt orkufyrirtæki of hár. Það mætti því alveg skoða að takmarka orkuverð við einhverskonar vísitölu frá Landsvirkjun (t.d. 20% frávik), einnig mætti líka skoða árlega endurskoðun á starfsháttum og uppbyggingu. Í öllu falli, þá þarf bara að ákveða eitt – hver tekur þessa ákvörðun? Iðnaðarráðuneyti Íslands eða einhver annar?
2. Nýtingarmagn / stærð virkjunar og stærð núverandi nýtingasvæða. Hversu mikið mega orkufyrirtæki stækka núverandi aðstöðu og virkjanir? Hver tekur þessa ákvörðun – Iðnaðarráðuneyti Íslands eða einhver annar?
3. Úthlutun nýrra nýtingarsvæða. Hver tekur ákvörðun um að úthluta nýjum virkjunarsvæðum og hvaða svæðum er úthlutað – Iðnaðarráðuneyti Íslands eða einhver annar?
4. Hvaða ferli skal fylgja við úthlutun? Þarf að fara í gegn um umhverfismat, skal auglýsa í 6 mánuði, hvar skal auglýsa, hverjar eru fjárhagskröfur etc. Hver tekur þessa ákvörðun – Iðnaðarráðuneyti Íslands eða einhver annar?
5. Skyldur orkufyrirtækja varðandi umhverfisvernd. Hvað þurfa orkufyrirtæki að gera fyrir umhverfið, hverjar eru skyldur þeirra? – hver tekur þessa ákvörðun? Umhverfisráðuneyti Íslands eða einhver annar?
6. Ákvörðun leyfis og gjalda. Hver ákveður hvað orkufyrirtæki þurfa að borga mikið á ári til að nýta auðlindina, er þetta uppboð, fast verð, endurskoðað á 10 ára fresti? – hver tekur þessa ákvörðun? Iðnaðarráðuneyti Íslands eða einhver annar?
7. Hvert renna leyfisgjöld? Renna þau í ESB sjóð eða til Íslands, nú ef þau renna til ESB fær Ísland einhverja feita summu í staðin? Það þyrfti ekkert að vera svo slæmt fyrirkomulag að ESB borgaði 100milljarða á ári til Íslands og fengi allan hagnað næstu 20 ár.. Ég hef enga skoðun hér, það eina sem skiptir máli er – hver tekur þessa ákvörðun? Iðnaðarráðuneyti Íslands eða einhver annar?
8. Hver er kaupandi? Mega bara Íslendingar semja um nýtingarrétt á orkuauðlindum Íslands, hvað er Íslendingur? Er t.d. sonur minn sem hefur tvöfalt ríkisfang Íslendingur? Er Íslenskt fyrirtæki sem skuldar 50x væntan hagnað næstu 10 ára til erlendra kröfuhafa raunverulega íslenskt? Eru íslendingar með aðsetur í Lúxemburg og bankareikning á Cayman eyjum íslendingar? Persónulega finnst mér að allir megi kaupa því þannig fæst rétt kaupverð og það tryggir réttláta úthlutun. Við eigum bara að skilgreina öll okkar markmið í söluferlinu (nr. 1-7 að ofan), og þá þarf ekki að búa til aðskilnaðarstefnu. Það er rangt að láta fólk af öðrum hörundslit sitja aftast í strætó – það á að skilgreina markmið, setja lög og framfylgja þeim.

Eins og sést þá er þetta ekki einfalt mál. Þegar ég hugsa um lykilþætti þá finnst mér að atriði 2, 3 og 6 eigi að vera ákveðið af Íslensku ráðuneyti. Umhverfisráðuneyti íslands gæti bætt við atriði nr. 5 sem væri þó í grunninn skilgreint af ESB. Mér er það að meinlausu þó ESB ákveði hina þættina, því þeir munu ákveða einhvern lagaramma sem verður sameiginlegur fyrir öll orkufyirtæki í Evrópu. Ég get ekki séð að Iðnaðarráðuneytið Íslands sé endilega hæfara en ESB til að ákveða hvaða ferli skal fylgja (nr. 4), og afhverju við ættum að vilja eyða pening í að smíða sérstakt íslenskt ferli. Sama með nr. 1 – þetta er eitthvað sem er vandamál út um alla Evrópu, það er bara ágætt að láta skriffinnana í Brussel leysa þetta í eitt skipti fyrir öll. Nr. 7 skiptir litlu máli svo lengi sem Ísland fær sanngjarna endurgreiðslu. Ef við höldum fullum réttindum nr. 2, 3 og 6, með sterkri íhlutun á öðrum atriðum – þá erum við enn leyfisveitendur. Hvort við höfum yfirráð er mun flóknari spurning. Ég myndi jafnveg halda því fram að við höfum tæpt yfirráð í dag (því það gæti þurft að beita eignaupptöku til að endurskilgreina kerfið).

Svo kann vel að vera að þjóðin eða Alþingi sé ósammála minni greiningu að ofan, en það er líka mjög gott – það skiptir mestu máli er að ná samstöðu um ofantalin (og fleiri) atriði. Þessi atriði, ásamt regluverki Evrópusambandsins setja síðan samninganefndum línurnar.

Vissulega er þessi umræða ofboðslega löng og mjög leiðinleg. Það er miklu þægilegra að nota orðið “yfirráð”. En við verðum að gæta þess að ofureinföldun getur því miður leitt af sér sleggjudóma. Það er ekki réttlætanlegt að telja almenningi trú um að Írak hafi lagt hönd á plóg í árásum á tvíburaturnana í New York, jafnvel þó það leiði til stuðnings á stríðinu. Það er heldur ekki gott ef sleggjudómar myndu leiða til höfnunar á góðum samningi.

Gætum þess að umræðan snúist ekki um yfirráð, landráð, forræði og önnur stóryrði – við skulum skilgreina samningsmarkmið og taka upp skurðhnífinn.

Ég ætla að ýta til hliðar hvort sala á auðlindum þjóðarinnar sé góð, eða hvort það var fengið rétt verð. Ef til vill var borgað allt of lágt verð, en mínar áhyggjur beinast að lögunum sem hópur fólks vill nýta til að bjarga slæmum samningi.

Skoðum aðeins lögin varðandi fjárfestingar í orku og sjávarútvegsfyrirtækjum. Upphaflega voru sett lög sem meinuðu (eða takmörkuðu) útlendingum að fjárfestinga í viðkomandi atvinnuvegum. Síðar þá gekk Ísland í EES og þá þurfti að endurskoða lögin. Ég ætla ekki að skoða hversu fáránleg lögin eru eftir þá endurskoðun – heldur ætla ég að skoða upprunalegan tilgang.

Af einhverri ástæðu heldur löggjafinn að það sé betra fyrir þjóðfélagið að meina útlendingum að fjárfesta í ákveðnum atvinnugeirum… En er það raunverulega rétt?

Mögulega eru tvær ástæður fyrir að Íslenskir fjárfestar séu betri.
A) Ágóðanum verður frekar eytt í íslensku hagkerfi
B) Hliðarmarkmið íslenskra fjárfesta eru betri fyrir Ísland

Lítum á fyrri fullyrðinguna. Það þarf ekki annað en að skoða nokkur nærtæk dæmi til að sjá að þetta er hæpin fullyrðing. Hvað með fyrrverandi eigendur Íslensku bankana – Geymdu þeir allan sinn pening á Íslandi, eyddu þeir peningnum á Íslandi? Voru fjárfestingar þeirra góðar fyrir íslenskt hagkerfi? Án þess að svara þessum spurningum, þá geta líklega allir verið sammála að það er ekkert augljóst að erlendir fjárfestar hefðu verið verri fyrir íslenskt hagkerfi.

Auðvitað má finna gagndæmi, um fjárfesta sem hafa það að markmiði að eyða hagnaði sínum á Íslandi – eða endurfjárfesta á Íslandi… en það er gjörsamlega fáránlegt að setja lög sem meina útlendingum að fjárfesta bara vegna þess að sumir íslenskir fjárfestar munu endurfjárfesta (eða eyða) hagnaðinum á Íslandi. Mun betra væri að búa til skattaumhverfi, eða einhverskonar hvatakerfi, sem ýtir undir endurfjárfestingu á Íslandi. Tildæmis mætti ákveða að öll fyrirtæki í sjávarútvegi og orkumálum verða að vera skráð í íslenska kauphöll í íslenskum krónum – fjárfestar þeirra verða að borga X% skatt ef bréfin eru seld og hagnaði breytt í erlenda mynt innan 5 ára… en engin skattur ef hagnaður er endurfjárfestur á íslandi. Einni mætti setja reglur sem kveða á um innkaup þessara fyrirtækja (þau fá afslátt ef aðföng þeirra eru íslensk).

Síðari fullyrðingin (hliðarmarkmið íslenskra fjárfesta séu betri fyrir Ísland) gerir ráð fyrir því að Íslenskir fjárfestar séu líklegri til að stýra fyrirtækjunum þannig að íslenskt hagkerfi græði meira.

Fjárfestar setja pening í fyrirtæki til að fá arðsemi. Í sumum tilfellum eru fjárfestar einnig með önnur markmið, og þar virðist íslenski löggjafinn halda því fram að íslenskir fjárfestar séu alltaf með betri markmið fyrir Ísland. Þetta er hæpið, vægast sagt mjög hæpið. Það er ekkert sem segir að persónuleg markmið íslenskra fjárfesta séu alltaf jákvæð fyrir íslenskt hagkerfi. Þeir kunna vel að hafa persónuleg markmið að knésetja fyrrverandi keppinauta eða gamla féndur, eða þeir kunna að hafa markmið að ná yfirráðum í ákveðnum atvinnugreinum (t.d. ná einokun í endursölu eða fjölmiðlun). Þó er rétt að benda á að erlendir fjárfestar eru oft með persónuleg markmið – en getum við virkilega fullyrt að erlendir fjárfestar séu að jafnaði með svo slæm markmið að það sé nauðsynlegt að meina þeim aðgang?

Svo má auðvitað segja að erlendir aðilar séu líklegri til að flytja starfsemi fyrirtækja erlendis – en þar er tvennt sem þarf að hafa í huga. 1) Ef fjárfestar telja að höfðustöðvar fyrirtækja séu best fluttar í önnur lönd, þá munu þeir taka þá ákvörðun byggða á væntum ágóða – ekki fæðingarstað. 2) Ef einhver fyrirtæki eru föst á Íslandi þá eru það orku- og fiskvinnslufyrirtæki.

Til viðbótar er rétt að taka tvennt fram. Í fyrra lagi þá fæst lægra verð fyrir vörur þegar mengi mögulegra kaupenda er takmarkað. Hið síðara er að fjárfestingar erlendra aðila hafa í för með sér kaup á íslenskum krónum sem styrkir gengið.

… að lokum má ekki gleyma því að lögin voru endurbætt, og nú er litið á alla innan EES sem Íslendinga. Spánverjar eru góðir, Kanadabúar eru vondir (sem fjárfestar á Íslandi).

Ef til vill átti aldrei að selja/leigja orkuauðlindirnar, og ef til vill ætti að setja auðlidagjald á fist og orku – en framangreind lög voru ekki skrifuð til að leysa það vandamál. Það er verið að beita slæmum lögum til að ná fram réttlæti sem þeim var aldrei ætlað að ná.

Einhverntíman munum Ísland opna fyrir gjaldeyrisviðskipti á ný. Í slíku hagkerfi hafa peningar ekkert þjóðerni – og fjárfestar, með eignarhaldsfélög um allan heim, hafa litla þjóðerniskennd. Hvað græðum við þá á innlendu (Evrópsku) eignarhaldi?

Við skulum henda allri löggjöf í ruslið sem ýtir undir einangrun eða útlendingahatur. Við skulum frekar setja lög sem útfæra hvernig við viljum ráðstafa eigum þjóðarinnar.

Þegar litið er til a) þá má ekki gleyma þeim launum sem eru sett á markaðinum. Ef eðlileg laun í Evrópu fyrir meistaragráðu í viðskiptum með 5 ára reynslu er 1milljón íslenskra króna á mánuði, þá er erfitt að borga 350þúsund á Íslandi. Efnahagssvæðið er opið. Það verður að greiða upphæð sem er sambærileg (að teknu tilliti til að margir eru til í að sætta sig við aðeins lægri laun fyrir vinnu á Íslandi).

b) er miklu mikilvægara, og þar er verður að endurskoða kerfið frá A-Ö. Ekki gefa bónus fyrir hegðun sem hefur slæm áhrif á kerfið. Ólíkt stærð bónus, þá skal alls ekki lítra til erlendra fyrirmynda í Íslenskum bónuskerfum. Sökum smæðar markaðsins og gjaldeyrisins, má alls ekki gefa bónusa fyrir sömu hluti og bankamenn í stærri efnahagskerfum eru mældir á.Á Íslandi þarf að vigta þyngra hluti eins og stöðugleika, varasjóði, og hæfni að spá fyrir um áhættu.

Hugtakið eyðilagt með rugli – mbl.is

Þess vegna fannst mér meira en sjálfsagt að leyfa Andreu að hringja á útvarpsstöð fyrir nokkrum dögum. Við vorum að keyra niðrí bæ og það var auglýsing í útvarpinu “meet your favorite Disney star” (að ég held, ég var annars ekkert að hlusta). Það heyrðist í Andreu “má ég hringja?”. Ég sagði við Ernu… “Leyfðu henni bara að hringja, það svarar enginn”.

Eftir smá stund, þá heyrist í Andreu “Mamma, hérna er síminn – he wants to talk to my mom”.

Andskotinn!

Í dag er Andrea semsagt að fara í áheyrnarpróf (að við höldum). Myndin hér að ofan er önnur myndanna sem hún tekur með sér. Það eru um 200 krakkar sem mæta, og þeir sem verða valdir munu leika í sjónvarpsauglýsingu með Selena Gomez. Erna fær heiðurinn að leika hlutverk sviðsmóður, meðan við strákarnir leikum okkur.

Ef Andrea verður valin þá er planið er að hætta í vinnunni, og sitja fullur heima allan daginn á meðan Erna keyrir um Bandaríkin með börnin í áheyrnarpróf. Svít!

Fyrir 30 árum þá geymdu allir ljósmyndir á pappír, í möppum og það voru í raun bara þrír hlutir sem gátu skemmt myndir. Í fyrsta lagi voru það lítil börn (eins og undirritaður) sem ákváðu að teikna á myndirnar, klippa þær eða skemma. Í öðru lagi var það tími, með tímanum skemmast myndir og aflitast. Í síðasta lagi er það húsbruni. Þar sem fyrri tvö vandamálin er hægt að lagfæra með endurprentun frá filmu þá var raunveruleg hætta bara húsbruni sem er ekki nægjanlega algengur til að almenningur gerði sérstakar ráðstafanir.

Í dag geyma allir myndir á hörðum diskum. Það er staðreynd að helmingunartími harðra diska er sirka 5-6 ár (Ég mæli með þessari ritgerð frá Google þar sem þeir rannsökuðu hundruð þúsunda harðra diska og líftíma þeirra í gagnaverum sínum). Niðurstaða þeirra er að srika 50% af hörðum diskum hafa bilað á einn eða annan hátt (ekki endilega algert gagnatap) eftir 5 ár.

Google rannsakaði bara harða diska í kjöraðstæðum (reyndar undir miklu álagi, en samt í kjör hita, raka og engum hristingi). Bætum ofan á þetta bilanatíðni vegna þess að einhver missir ferðatölvuna, tölvunni er stolið eða húsbruna… og helmingunartími er mun styttri.

Í stuttu máli – þú munt tapa ljósmyndum ef það er ekkert afrit.

Backup!

Þetta er lýsing á því hvernig ég set upp backup kerfið mitt, en ég mæli ekkert endilega með að allir séu með belti, axlabönd og auka buxur.. Það er nóg að velja eina (helst tvær af þessum leiðum.

Ég er með yfir 40.000 ljósmyndir, og stór hluti þeirra er í bæði RAW formati og JPG þannig að heildar skráarfjöldi er mun hærri. Þetta þýðir að gagnasafnið er um 350GB og tæplega 100GB eru JPG (myndir sem hafa fengið eina stjörnu eða hærra)

1. Utanáliggjandi harður diskur.

Á hverri nóttu tek ég backup af öllu sem er á tölvunni, skrám, ljósmyndum (RAW og JPG myndum). Þetta er sett á utanáliggjandi harðan disk með forritinu Genie Soft backup sem hefur mikinn sveigjanleika. En ég mæli líka með backupinu sem kemur með Windows 7.
Forrit:
- Genie Soft backup ($50-$80 eftir útgáfu)
- Windows 7 backup
- Aðrar lausnir

2. Sync / afritun á aðrar tölvur

Þetta er fídus sem flestir líta framhjá, en er einstaklega þægilegur og ég mæli sterklega með. Sjálfvirk afritun á öllum skrám beint á aðra tölvu. Með sync þá tengi ég saman tvær borðtölvur heima, eina borðtölvu í vinnunni, ferðatölvuna mína og ferðatölvuna hennar Ernu. Með þessu þá er allt í lagi þó ein tölva skemmist eða týnist – allar hinar eru með afrit af skránum.
Skemmtilegasti eiginleiki sync er að allar tölvunar eru með sama ljósmyndasafnið. Ég get bætt við myndum á hvaða tölvu sem er, og nýju myndirnar færast á allar hinar sjálfkrafa.
Forrit:
- Windows Live Sync (ókeypis)
- SugarSync (ódýrasta útgáfa á $4.99 á mánuði)

3. Online backup

Þetta er tiltölulega nýtt af nálinni, en til lengri tíma mun líklega koma í staðin fyrir möguleika 1 að ofan. Ég ákveð hins vegar að gera bæði 1 og 3 út af stærð gagnasafnsins. Það eru bara JPG myndirnar sem fara online backup. Í mínu tilfelli eru þetta sirka 100GB, en stækkar ekki nema 2GB á mánuði þannig að það er í góðu lagi.
Forrit:
- Mozy (mæli með þessu, ótakmarkað pláss $4.95 á mánuði) 
- Carbonite (ótakmarkað pláss = $4.60 /mánuði.. lágmark 12 mánuðir)
- iDrive (ókeypis fyrir 2GB, 150GB = $4.95/mánuði)
- Dropbox (ókeypis fyrir 2GB, 50GB = 9.99/mánuði)

4. Myndasíður

Ef allt þetta skyldi klikka þá er alltaf SmugMug til að bjarga mér. Setjið myndirnar á Facebook, Windows Live, Smugmug, Google (Picasa Web Albums), Flickr, Fotki eða einhverja aðra þjónustu.  Windows Live Photo Gallery er með góða tengingu við Facebook og til viðbótar eru ókeypis 25GB af geymsluplássi hjá Windows Live. Picasa er með beintengingu við eigin þjónustu sem hefur ókeypis 1GB af gleymsluplássi (en það er hægt að kaupa meira pláss). Bæði Windows Live og Picasa hafa mjög einfalda leið til að hlaða upp myndum.

En stundum gleymir maður að uploada nýjustu myndunum, og það er ekkert augljóst hvernig á fela myndir (maður vill ekki sýna öllum heiminum allar myndirnar sínar). Þess vegna mæli ég með að nota amk einn af möguleikum 1-3 til viðbótar við nr. 4.

Drífðu þig… harði diskurinn gæti eyðilagst í nótt!

ég vil biðja Morgunblaðið um nýja mynd í Icesave fréttir sínar. Það er liðið eitt og hálft ár, með sömu forsíðumyndina annanhvern dag. Þetta minnkar ekki tilfinninguna að landið sé að spóla í sama farinu.

hvað með þessar myndir